اهل سنت

پايگاه اطلاع رساني دبيرخانه شوراي برنامه ريزي مدارس علوم ديني اهل سنت

امروز شنبه، 29 دي 1397| 13 جمادي الاول 1440

بعد تقريب مذاهبي شخصيت حسن البنا

-(1 Body) 
بعد تقريب مذاهبي شخصيت حسن البنا
Visitor 485
Category: پيشگامان تقريب

شهيد بزرگ استاد حسن بنا (رحمة الله عليه) در شماربزرگاني بود كه " دارالتقريب بين المذاهب الاسلاميه " را تأسيس كردند ‏، در كنار علماي برجسته اي چون:

• استاد محمد علي علوبة باشا " .

• شيخ عبدالمجيد سليم " شيخ الازهر .

• حاج امين الحسيني " مفتي فلسطين .

• شيخ محمد عبدالفتاح العناني "عضو"هيئت كبار العلماء" و رهبرمالكي ها .

• شيخ عيسي منون‌" عضو "هيئت كبار العلماء" و از علماي شافعي .

• شيخ محمود شلتوت " شيخ الازهر و از علماي حنفي .

• شيخ محمد تقي قمي " از علماي امامي .

• شيخ عبدالوهاب خلاف " از علماي بزرگ اصولي متأخرين .

• شيخ علي الخفيف" شيخ الازهر .

• شيخ علي بن اسماعيل المؤيد " از علماي زيدي .

• شيخ محمد عبداللطيف السبكي" استاد الازهر از حنبلي ها .

• شيخ محمد محمد المدني" روحاني برجسته .

• شيخ محمد حسين آل كاشف الغطاء" از مراجع تقليد نجف اشرف .

• سيد هبة الدين الشهرستاني " از علماي كاظمين .

• و " علامه عبدالحسين شرف الدين " روحاني برجسته معروف .

وجود اين استاد گرانمايه [ "شهيد حسن البناء" ] در كنار برجستگان پيشتاز [ جهان اسلام ] ، گوياي جرئت ‏، شجاعت و بلند نظري و " بعد تقريب مذاهبي" اوست كه در اساسنامه اين جمع و بويژه در ماده دوم آن كه از اهداف اين نهاد سخن بميان آورده ، تجلي يافته است‎‎‎‏؛ اهداف اين نهاد عبارتند از :

1. كوشش در تحقق زمينه هاي مناسب وحدت و همبستگي ميان مذاهب گوناگون اسلامي زيرا ديدگاه هاي مختلفي كه ارتباطي به اصول كلي اسلامي نيز ندارند ‏، ميان مسلمانان جدايي افكنده است .

2. نشر و ترويج عقايد و احکام و قوانين کلي اسلامي به زبان هاي مختلف و تبيين نياز جامعه به آنها در عرصه عمل .

3. کوشش در حل اختلاف ها و درگيري هاي ملي يا طايفه اي مسلمانان و تحقق تقريب وهمبستگي ميان آنها .

به رغم اين که" مرحوم حسن البنا" خود در شمار علماي الازهر نبود ولي از شخصيت انقلابي بسيار جذابي برخوردار بود و تأثير بسيار ژرفي بر ديگران داشت ؛ نمونه اي از اين اثرگذاري در خاطرات شيخ محمد تقي قمي از " جماعت التقريب" است که به درازا از وي سخن مي گويد و زماني که نام او را مي برد و درباره اش مي نويسد ، نوعي نشاط و پويايي در سخنش شکل مي گيرد ، گويا پويايي و نشاط " شهيد حسن البنا" به تمام وجودش نيز سريان پيدا مي کند ؛ او مي گويد: «حسن البنا از علماي الازهرنبود ، هيچ رابطه اي نيز با شيوخ الازهر نداشت ولي به لحاظ تحرک و نشاط و همت و برنامه ريزي و اخلاص ، همچون کوهي استوار و سر به فلک کشيده بود و با اين ويژگي هاي سترگ توانست به ميان جوانان دانشگاهي راه يابد و در آنها اثر گذارد ؛ او نسل پرهيزگار ، مجاهد ، پاکدامن و با فرهنگ اسلامي و کاملا آگاه و روشني را پرورش داد . او با توجه به هدف بازگرداندن امت اسلامي به عزت و کرامت و موقعيت تاريخي گذشته که با تمام وجود با آن زندگي مي کرد و در تار و پود وجودش تنيده شده بود ، همواره به " تقريب مذاهب اسلامي " مي انديشيد و همين روح تقريبي به جماعت اخوان المسلمين نيز که خود تأسيس کرده و پرورانده و حرکتش را زير نظر داشت سرايت کرده بود و اين تأثير و آثار آن تا به امروز نيز ميان جماعت هاي " اخوان المسلمين" پا برجاست ؛ چه تنها جماعت " سلفي" که تعصب هاي فرقه اي را نفي مي کند و روابط خود با ديگران را بر اساس اسلام و نه مذهب ، پي ريزي مي کند و به اختلاف هاي فرقه اي و مذهبي ، توجهي نمي کند ، همين جماعت " اخوان المسلمين" است.» 1

"استاد دکتر محمدعلي آذرشب" يادآور شده که " شيخ حسن البنا" از بنيانگذاران اين جماعت بوده و توجه جدي به حرکت " دارالتقريب " داشته است . او مي افزايد : « در روزهاي نخست تأسيس اين جمعيت ["دارالتقريب بين المذاهب"] صحبت بر سر نام نهادي بود که"آية الله محمد تقي قمي" در پي تأسيس آن بود . آيا نام "وحدت" ، "آشنايي" ، "همبستگي " يا . . . . . داشته باشد؟ ولي "شيخ حسن البنا" پيشنهاد نام " تقريب" را داد زيرا معتقد بود اين نام از همه بيشتر گوياي اهداف آن است ؛ اين جمعيت و نهاد نيز نام "تقريب" را به پيشنهاد آن شيخ بزرگوار و مجاهد و پرهيزکار ، پذيرفت «.

روزنامه "حسن البنا" منادي "تقريب"

بي مناسبت نيست يادآور شويم که "شيخ حسن البنا" در روزنامه خود توجه ويژه اي به مطالب نزديک کننده مذاهب اهل سنت و شيعه به يکديگر داشت و در اين راستا ، با " دارالتقريب" همکاري تنگاتنگي براي رساندن صداي آن به عربستان سعودي ـ که در آن زمان سخن گفتن از تقريب اهل سنت و شيعه در آن ممنوع شده بود ـ بعمل آورد . در اين مورد بهتراست يکي از خاطرات "آية الله محمد تقي قمي" در اين زمينه را نقل کنيم ، مي گويد : « پس از حادثه اعدام " سيد ابوطالب يزدي" در حجاز ، سفر ايرانيان به حج براي چند سال ، قطع شد . مدتي بعد اين سفر از سر گرفته شد . "دارالتقريب" و در راستاي برطرف ساختن سوء تفاهم هاي موجود در اذهان بويژه پس از تبليغات منفي عليه شيعيان در پي اعدام آقاي يزدي و طي سالهاي تحريم حج از سوي ايرانيان ، اقدام به نشر مناسک حج بر اساس مذاهب پنجگانه يعني چهار مذهب اهل سنت و مذهب اهل شيعه امامي ، کرد ؛ اين کتاب مناسک چاپ شده ، آشکارا و بدون آنکه جاي شکي باقي گذارد روشن مي سازد که شيعيان و اهل سنت اگر نه در همه ، در بخش اعظم مناسک حج ، اتفاق نظر دارند . وارد کردن اين " مناسک حج" به عربستان سعودي ، به دليل منع اکيد مقامات سعودي در آن زمان ، امکان پذير نبود . ولي "شيخ حسن البنا" راه حلي براي اينکار يافت ؛ او همه "مناسک حج" را در روزنامه اش چاپ و روزنامه را در موسم حج وارد عربستان کرد . اين روزنامه ميان حجاج پخش شد و اثر بسيار جالب و مثبتي در ميان مسلمانان داشت ، در همان سال "شيخ حسن البنا" عازم حج شد و درآنجا با روحاني مجاهد آية الله ابوالقاسم کاشاني رهبر ديني جنبش ملي شدن نفت در ايران ديدار کرد.»2 ؛ " علامه سيد هادي خسرو شاهي " برايم نقل کرده که برخي علماي بزرگ در ايران ، اقدامات "مرحوم حسن البنا" را با ديده ستايش مي نگريستند ؛ او [آية الله خسرو شاهي] در سال 1375 هجري قمري در مجلس درس "آيه الله سيد رضا صدر" ـ يکي از علماي بزرگ ـ حضور داشت و شنيده که سخنران از اسرار اجتماعي حج مي گويد و بر مسئله وحدت اسلامي انگشت مي گذارد و در اين راستا به نقش "مرحوم حسن البنا" در سفر به حج و آشنايي مصريان با حقيقت تشيع و اعتراض به نظرات ترديدآميزنسبت به شيعيان و تأکيد بر اسلاميت آنان ، اشاره کرد . در اينجا بود که "مرحوم صدر" حاضران را مورد خطاب قرار داده مي گويد : شما حتما بايد "شيخ حسن البنا" را بشناسيد ؛ او قهرمان دلير و رهبر جاويد و جهاني "اخوان المسلمين " است .» 3

"مرحوم حسن البنا" اينگونه در زمان شک و ترديد ديگران نسبت به تشيع ، تکفير و تفسيق و دشنام آنان ، پندار و کردار و گفتارش با هم مطابقت مي کرد که بيانگر شجاعت و شهامت زايدالوصف اوست .

همين روحيه " تقريب مذاهبي" در تار وپود جنبش "اخوان المسلمين" نيز جاري گشت و ضمن گسترش جهاني آن ، توسعه پذيرفت ، چه يکي از اصول آن ، دوري گزيدن از جدالهاي فرقه اي ـ مذهبي است .4 "اخوان المسلمين" همواره پايبند روح اسلام بوده و هرگز خود را در يک مذهب منحصر نکرده اند آنها از اختلافهاي فرعي اجتناب مي کنند و ديگران را نيز نسبت به اين عرصه ، برحذر مي دارند . آنها به درستي برآنند که چنين اختلاف هايي خود جان تازه اي به حرکت اسلامي مي بخشد و يکي از نمودهاي انعطاف و پويايي اسلامي و اجتهاد در آنست . 5

رهبران بعدي "اخوان المسلمين" نيز همين راه را در پيش گرفتند از آن جمله مرحوم " مصطفي مشهور" است که در نامه اي به آقاي خسرو شاهي مي نويسد :

"اخوان المسلمين" از آغاز تأسيس به دست رهبر کبير خود " امام حسن البنا" صرفنظر از اختلاف هاي مذهبي و گرايش هاي ديني و فکري به وحدت تمامي مسلمانان فراخوانده است ، زيرا مسلمانان به دليل تفرقه ، پراکندگي ، اختلاف هاي منجر به دشمني و کينه ، در برابر دشمنانشان خوار و کوچک شده بو دند .

خداوند متعال نيز مي فرمايد "« و اعتصمو بحبل الله جميعا و لا تفرقوا » و « ولا تکونوا کالذين تفرقوا و اختلفوا من بعد ماجاء تهم البينات و اولئک لهم عذاب عظيم » .

اساس فکري اين وحدت و فراخواني به آن نزد اخوان المسلمين ، بر بستر درک متقابل و اصول تشريعي است . قرآن کريم و سنت مطهر دو منبع اصلي تشريع در اسلام بشمار مي روند ، هيچ مسلماني را که شهادتين بر زبان جاري کرده و به مقتضاي آنها عمل کرده و تا زماني که کار کفرآميزي انجام نداده است ، تکفير نمي کنيم و علاوه بر آن به مقوله معروف مشهوري که اصل طلايي اش ناميده اند عمل مي کنيم : « همکاري در موارد توافقي و معذور داشتن يکديگر در آنجا که اختلاف داشتيم.» معناي اين قاعده نيز کاملا روشن است و طبيعي است که اتفاق نظر معمولا در اصول و اختلاف در فروع است .

"امام شهيد حسن البنا" (رحمة الله عليه) خود در گفتار و کردار ، کاملا به اين موضوع توجه داشت و اينجانب عکسي از وي در سال 1325ه.ق [ حدود يک قرن پيش] در کنار علماي بزرگ زمان خود از جمله " شيخ عبدالمجيد سليم" شيخ الازهر در آن زمان و حضرت " شيخ امين الحسيني" مفتي فلسطين و " محمد تقي قمي" و ديگران و ديگران در نشستي در" دارالتقريب بين المذاهب الاسلاميه" ديده ام .

رابطه عملي " اخوان المسلمين" با شيعيان در ايران و جاهاي ديگر ، از دهه پنجاه قرن حاضر [قرن بيستم ميلادي] و پس از پيروزي انقلاب ايران ، شاهدي براين مدعاست .

مسلمانان اينک از هر زمان ديگري ، بيشتر به وحدت کلمه و همبستگي نياز دارند ؛ تفرقه و پراکندگي که به دشمنانشان توان تضعيف آنها را داده ، بس است .

اختلاف ميان اهل سنت و شيعه زيدي يا شيعه اثني عشري تنها منحصر به برخي فروع است؛همگان شهادت "ان لا اله الا الله" و " ان محمدا رسول الله " سر مي دهند و از نظر همه آنان ، قرآن کريم اولين و سنت مطهر نبوي دومين منبع تشريع است ، همگان رو به يک قبله دارند . دين ، بازيچه خواست عامه مردم نيست واينک زمان آن فرا رسيده که آن فتنه ها فرو نشانده و لهيب آتش آن ، خاموش گردد.

امضا : مصطفي مشهور،27 رجب 1423ه.ق ـ قاهره

اين نفس "تقريب مذاهبي" در تمامي نوشته هاي روحاني و مبلغ گرانقدر " شيخ الغزالي " و "مرحوم حسن الهضييي" و "شيخ عمر التلمساني" و "سيد قطب" و " شيخ الترابي" و " شيخ محمد حامد ابوالنصر " و" شيخ مأمون الهضيبي" و " شيخ علامه القرضاوي" و "استاد محمد مهدي عاکف" و ديگران نيز موج مي زند .

چه بسا بتوان گفت همين روح و همين نفس ، در شمار مهمترين عوامل تبديل جنبش به انقلاب بزرگ اسلامي به رهبري امام خميني راحل (قدس سره الشريف) در ايران بود که البته ، سخن در اين باره به درازا خواهد کشيد. به همين دليل ؛ مي توان نتيجه گرفت که اعتدال و ميانه روي ، از برجسته ترين ويژگي هاي جنبش " اخوان المسلمين"بشمار مي رود . " استاد محمد عبدالحليم" در پژوهشي درباره آنها(اخوان المسلمين) مي نويسد : « از جمله بزرگترين دستاورد اخوان االمسلمين ، پاسداري از ميانه روي انديشه اسلامي بدون انحراف و گرفتاري در جريانات عوامانه و هواهاي سرکش و شرايط دشوار است .6

اين معنا در غالب نوشته هاي آنها قابل لمس است . ادبيات آنها نيز بيش از ديگران به کتابهاي معتبر از نظر شيعه از جمله "نهج البلاغه" ـ که شريف رضي سخنان گهربار مولاي متقيان علي عليه السلام را در آن گرد آورده است ـ استفاده مي کند . به عنوان مثال ، " استاد عبدالحميد " بهنگام اشاره به فرمان

امام علي(عليه اسلام) به مالک اشتر در واگذاري ولايت مصر به او ، مي نويسد :

« اين نامه يکي از اسناد تاريخي و اي بسا گنج نادري است و هرگز تا به امروز سندي مشابه يا نزديک به آن به ذهن علما و کارشناسان مديريت خطور نکرده است .7

و اين سخن عين حقيقت است.

همه اين برخوردها و مواضع برگرفته از تأثير سخنان متين و اصولي "امام حسن البنا" و سمت گيري هاي جالب او و فراخوان روشنش به گشودن آغوش به سوي تمامي گروههاي امت است ؛ او در اين راه با مخالفت هاي سخت متعصبان سلفي از يک سو و صوفيان افراطي از سوي ديگر، مواجه گشت زيرا راه وي ، راه ميانه و واقعگرايانه اي بود . او (رحمة الله عليه) در ميانه هاي دهه سي قرن گذشته ، مقاله اي در مجله "اخوان المسلمين" نوشت و مربع بزرگي در آن رسم کرد که در چهار طرف آن از داخل لااله الا الله ، محمدا رسول الله نوشته شده و مربع کوچکي در مرکز آن کشيده و نوشت :

لااله الا الله محمد رسول الله

لا لا

اله اله

الا الا

الله الله

محمد محمد

رسول رسول

الله الله

لااله الا الله محمدا رسول الله

برادراني که از ما انتقاد مي کنند فراخوان خود را به آن مربع کوچک واقع در مرکز دايره ، منحصر مي سازندو بدين ترتيب ، تنها به کساني بسنده مي کنند که دينشانبا آنچه از نظر آنها عقايد صحيح است ، کامل شده است . اين عدد، بسيار اندک است حال آنکه ما فراخوان خود را متوجه تمام کساني مي کنيم که شهادت "ان لا اله الا الله" و "ان محمدا رسول الله" سر مي دهند هرچند به لحاظ تعاليم و انديشه هاي اسلامي ، قصوري نيز داشته باشند . آنچه ما از آنها

مي خواهيم پيوند برادري اسلامي با ما براي عمل در راستاي بازيابي عظمت و شکوه اسلام است . اين دعوت هيچ شرط و شروطي جز شهادتين ندارد که لبيک گويان به آن نيز گروههايي با درجات مختلف ايمان به آموزه هاي اسلامي و عمل به آنها را در بر مي گيرد.8

طبيعتا او اين شيوه برخورد را راهي براي هدايت و گسترش اجراي کامل اسلام در جامعه تلقي مي کند و هرگز باب گفتگوي علمي و آرام در عرصه هاي فقهي و اصولي و نيز در زمينه هاي عقيدتي و تاريخي را نمي بندد ؛ همه اينها در چاچوب شهادتين و باور به ارکان ايمان و اسلام ، پذيرفتني است . خدايش رحمت کناد و جزاي خيرش دهاد! بار ديگر به روان پاک آن بزرگ مرد درود مي فرستيم و درصدمين سالگرد تولدش ، انديشه هاي سازنده اش راپاس مي داريم و اميدواريم که مسلمانان جملگي در جهت تحقق وحدت اسلامي گام بردارند که در غير اينصورت وحدت اسلامي تحقق نخواهد يافت و ما از ويژگي هاي قرآني اين امت برخوردار نخواهيم بود .

والسلام عليکم و رحمة الله و برکاته

پي نوشت ها:

1-پرونده تقريب مذاهب" ، نوشته استاد دکتر محمد علي آذر شب ، صفحه 137 .

2-همان منبع ، صفحه 138.

3- مدرک دست نوشته .

4-از سخنراني هاي "شيخ حسن البنا" صفحه 20 ـ 18.

5- دعوتنا " ، صفحه 43 .

6-الاخوان المسلون روية من الداخل" ، جلد سوم ، صفحه 581 .

7- همان منبع ، صفحه 292 .

8- همان منبع ، جلد دوم ـ صفحه 355

نظر کاربران
نام و نام خانوادگی
پست الکترونیک
 
تصویر امنیتی
Captcha ImageChange Image
متن خود را اینجا وارد کنید

آدرس:تهران خيابان جمهوري اسلامي خيابان رازي نرسيده به خيابان نوفل لوشاتو نبش کوچه ياسمن---تلفن:63497112---فکس:63497498 ---سامانه پيامک:30005209

© Copyright dmsonnat.ir. All Rights Reserved.