اهل سنت

پايگاه اطلاع رساني دبيرخانه شوراي برنامه ريزي مدارس علوم ديني اهل سنت

امروز پنجشنبه، 22 آذر 1397| 5 ربيع الثاني 1440

 


برنامه 2030 عربستان و تأثير آن بر امنيت ملّي جمهوري اسلامي ايران

-(1 Body) 
برنامه 2030 عربستان و تأثير آن بر امنيت ملّي جمهوري اسلامي ايران
Visitor 149
Category: سياسي و اجتماعي

برنامه 2030 عربستان و تأثير آن بر امنيت ملّي جمهوري اسلامي ايران

نگارش IPSC در فروردين 22, 1397

– گفتگو با دکتر امين آور

کارشناس مسائل بين الملل

مرکز بين المللي مطالعات صلح – IPSC

با به قدرت رسيدن ملک‌سلمان و فرزندش محمد بن‌سلمان، اين کشور رويکرد محافظه‌کارانه خود را کنار گذاشته و تلاش مي‌کند خود را کشوري مدرن، پيشرفته و قدرتمند نشان دهد. يکي از مهم‌ترين کارهايي که در اين خصوص انجام داده، تدوين سند 2030 است. اين سند به سفارش و هدايت شخص محمد بن‌سلمان با تأکيد بر بعد اقتصادي تهيه شده است. امّا در صورت اجرا موفقيت آميز آن هرچند بصورت نسبي، مسلماً پيامدهاي گوناگوني خواهد داشت. گفتگوي زير در همين زمينه است.

واژگان کليدي: سند2030، عربستان سعودي، منافع ملّي، امنيت ملّي، امين آور

مرکز بين المللي مطالعات صلح: مؤلفه هاي اصلي سند 2030 بر چه مسائلي تأکيد دارد؟

جايگاه برتر در جهان اسلام، به‌عنوان ستون جهان اسلام و امت عرب؛ توان سرمايه‌گذاري و ظرفيت اقتصادي؛ موقعيت ژئوپليتيک و راهبردي عربستان در بين سه قاره؛ بکارگيري اين قدرت در جهان اسلام و دنياي عرب در کنار آرمان‌هاي منطقه‌اي و جهاني، توان و ظرفيت اقتصادي و سرمايه‌گذاري ، استفاده از سرمايه نفت براي رسيدن به اقتصاد غيرنفتي، رسيدن به جامعه‌اي پويا، اقتصادي شکوفا و ميهني اميدوار؛ تنوع‌بخشي به اقتصاد، بهبود فضاي کسب‌وکار، اصلاحات مالي و اجتماعي از مولفه هاي مهم سند 2030 است.

مرکز بين المللي مطالعات صلح: انگيزه ها و دلايل اقتصادي عربستان از تدوين سند چيست؟

مي‌توان از انگيزه‌هاي اقتصادي، سياسي، اجتماعي و بين‌المللي در تدوين اين سند نام برد. اين کشور در عرصه اقتصادي تاکنون وابستگي زيادي به نفت داشته است  لذا بنا دارد و در حقيقت ناچار است به سمت اقتصاد بدون نفت حرکت کرده و در اقتصاد تحولات جدي صورت دهد.

رشد بالاي جمعيت و حدود 70 درصد جمعيت زير 30 سال عربستان در وضعيتي است که اگر در بحث اقتصادي، تحولات جدي صورت ندهد، با معضلات بيکاري بالا روبه‌رو خواهد شد.  همچنين مقابله با مطالبات اقتصادي و شغلي در کنار مطالبات اجتماعي و فرهنگي قشر جوان و رشد قابل توجه در قشر متوسط جامعه عربستان ، جوابگويي به مطالبات فرهنگي و اجتماعي و آزادسازي تدريجي فضاي سياسي و اجتماعي مد نظر است و موجب توجه به سند شده است.

هدف اصلي اين سند، تبديل اقتصاد نفتي عربستان به يک اقتصاد غير نفتي و غير وابسته به نفت است. در وهله‌ي اول، بر توسعه اقتصادي، فرهنگي و اجتماعي تأکيد دارد. توسعه سياسي بخش مهم ناديده گرفته شده در اين سند است که تقريباً عمدي بوده است؛ چرا که عربستان به دنبال مدلي از نوسازي است که قدرت سياسي متمرکز و از لحاظ اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي از تکثر و پويايي برخوردار باشد.

مرکز بين المللي مطالعات صلح: انگيزه‌هاي سياسي و امنيتي تدوين سند 2030 چيست؟

محمد بن‌سلمان مي کوشد نشان دهد، شخصي است که مي‌تواند عربستان را از جامعه و کشوري با فضاي سنتي، به کشوري مدرن هدايت کند. لذا به دنبال تثبيت قدرت خود در داخل کشور و کسب مشروعيت بين‌المللي است. از سوي ديگر مورد ديگر، افزايش فعاليت بخش توليدات نظامي داخلي است. (سالانه بيش از 50 ميليارد دلار سلاح و مهمات مي‌خرد ) و تقويت بنيه ساختارهاي توليدات نظامي داخلي و  استفاده از شرکت‌هاي بزرگ توليدات نظامي خارجي، در داخل عربستان، در دستورکار است. در بعد ديگري همچنين افزايش محبوبيت در بين جوانان و قشر نوگرا و در عرصه بين‌المللي مد نظر است. در اين  ميان بايد توجه داشت که آمريکا در تدوين، اجرا و پيشبرد اين سند، تأثير قابل توجهي دارد . بسياري از اتاق‌هاي فکر و رهبران آمريکايي تأکيد دارند که عربستان با وضعيت کنوني نمي‌تواند يک متحد دائمي براي آمريکا در منطقه باشد. لذا اصلاحات را مطرح کردند، تا کشور را به فضاي مدرن و جديد هدايت کنند.

مرکز بين المللي مطالعات صلح: يکي از موضوعات مطرح شده در سند 2030 قرار گرفتن عربستان در رديف 15 کشور برتر اقتصادي جهان است اين امر تا چه ميزاني قابل دسترس است؟

افزايش سهم صادرات غيرنفتي از 16 درصد کنوني به 50 درصد تا سال 2030 در کنار مولفه هايي چون صندوق ذخيره ارزي با اعتبار 2000 ميليارد دلار يا بزرگترين صندوق ذخيره ارزي جهان ، افزايش عوايد نفتي به ميزان 6 برابر، از طريق حذف بسياري از حمايت‌ها و يارانه‌هاي دولتي، گسترش توريسم مذهبي و افزايش ميزان زائران حج عمره از 8 ميليون نفر کنوني به 30 ميليون نفر در سال 2030 ، افزايش توريسم غير زيارتي از طريق انجام اصلاحات فرهنگي و ايجاد زيرساخت‌هاي ،گردشگري در حاشيه‌ي درياي سرخ و امکان سفر به 50 جزيره در حاشيه‌ي درياي سرخ مي تواند به گرفتن عربستان در رديف 15 کشور برتر اقتصادي جهان کمک کند، اما اين امر به نوبه خود با موانعي نيز روبرو است.

مرکز بين المللي مطالعات صلح: بستر‌ها، توانمندي‌ها عربستان در راه اجرايي کردن سند2030 چيست؟

منابع عظيم نفتي، سهام شرکت آرامکو، همچنين ذخيره ارزي 500 ميليارد دلاري اين کشور و  حرکت به سوي يکدست شدن حاکميت در عربستان مي‌تواند پشتوانه اجراي اين سند باشد. همچنين محمد بن‌سلمان با اراده و داراي قدرت ريسک‌پذير است. همچنين در روابط بين‌المللي عربستان با بسياري از کشورهاي پيشرفته، ارتباطات خوبي دارد و قادر است سرمايه‌ها و تکنولوژي‌هاي مدرن را جذب کند . در واقع عربستان مدل امارات را در بخش توريسم، در پيش گرفته و توان جذب توريسم مذهبي با پتانسيل جذب 30 ميليون زائر عمره را دارد. همه اين موارد به اجرايي کردن سند2030 کمک مي کند.

مرکز بين المللي مطالعات صلح: موانع عربستان در راه اجرايي کردن سند2030 چيست؟

سال گذشته، شاهد اصلاحات اجتماعي مهمي درخصوص زنان در اين کشور بوديم؛ از جمله: حق رانندگي زنان و … که همگي در جهت بسترسازي براي حضور و شرکت فعال زنان در بازار کار و بخش‌هاي اقتصادي ايجاد شده است. اما بايد توجه داشت که جامعه عربستان تقريباً سنتي است و سند با وضعيت اجتماعي کنوني عربستان انطباق لازم را ندارد و واقعيت‌هاي اجتماعي جامعه اين کشور در کنار مشکلات فرهنگ  مقوم توسعه کار در اين کشور نيست. همچنين موانع اجتماعي مشارکت زنان مهم است و نفوذ نسبي علماي وهابي در عربستان و توان مخالفت و ممانعت‌هاي علماي وهابي در اجراي سند موجود است. به علاوه رفاه‌زدگي در جامعه عربستان و يارانه پرداختي خود مانع سياست‌هاي رياضت اقتصادي از سوي دولت است و ممکن است نارضايتي و خشم عمومي به همراه داشته باشد.

در بعد ديگري نداشتن نيروي انساني و متخصص لازم براي اجراي سند؛ ابهام ثبات سياسي؛ رقابت‌هاي جريان حاکم در عربستان، بحران‌ها و هزينه‌هاي منطقه‌اي عربستان؛ به نوعي مي تواند تأثير منفي بر اجراي سند بگذارد.

مرکز بين المللي مطالعات صلح: پيامدهاي اجراي اين سند براي منافع ملّي جمهوري اسلامي ايران چيست؟

 اگر عربستان در اجراي اين سند تا حد زيادي پيشرفت کند، به‌عنوان يک کشور رقيب اقتصادي و منطقه اي قدرتمند و بدخيم، براي جمهوري اسلامي ايران مطرح خواهد شد که با عربستان کنوني (که مشکلاتش براي ايران کم نيست) متفاوت خواهد بود. در اين بين افزايشفضاي کسب‌وکار داخلي ، جذب سطح بالاي از سرمايه‌هاي خارجي در قياس با ايران، مي‌تواند پيامدهاي منفي گسترده براي ايران در بسياري از جهات از جمله سياسي – امنيتي داشه باشد. ضمن اينکه با بهره‌گيري اقتصادي از زنجيره‌ي ارزش توليد فرآورده‌هاي نفتي مي‌تواند بر توان پتروشيمي ايران تأثيرگذار منفي گذارد. اجراي سند 2030  فاصله ايران با عربستان در را در رشد علمي و فناوري هم به نفع رياض زياد خواهد نمود.

به علاوه اصلاحات فرهنگي، اجتماعي و آموزشي،  کاهش قدرت علماي وهابي و کاهش سلطه وهابيت در دراز مدت ممکن است به نفع منطقه بوده و افراط‌گرايي را کاهش دهد.

همچنين اگر عربستان بتواند50 تا 60 درصد از اهداف سند را محقق نمايد، از لحاظ اقتصادي قدرتمند شده وتوانايي تبديل به کشوري مدرن و نيمه مدرن را دارد؛ در اين بين بايد توجه داشت که لازمه اجراي سند 2030 عربستان کاهش تنش اين کشور با کشورهاي منطقه است و رياض ممکن است ناچار به تغيير در رويکردهاي سياسي خود در منطقه براي توجه به اقتصاد باشد؛ اين مورد را مي توان از محدود  موارد مثبت سند قلمداد نمود.

مرکز بين المللي مطالعات صلح: اجراي سند 2030  چه تأثيري بر اقتصاد و امنيت ملّي جمهوري اسلامي ايران خواهد داشت؟

توسعه اقتصادي و دستيابي به جايگاه اقتصاد پسانفتي، تمرکز بر اقتصاد غيرنفتي به حوزه اقتصاد مبتني بر درآمدهاي غيرنفتي و توريسم، تغيير ديدگاه جهان نسبت به خود و تغيير و ارائه تصويري از دولت مدرن بر افزايش جايگاه اين کشور در محيط بين الملل کمک خواهد نمود.

همچنين عربستان به‌عنوان يکي از کشورهاي سنتي منطقه مورد توجه بوده و عمدتاً سياست‌هاي محافظه‌کارانه‌اي را در دستور کار خود قرار داده است. با اين وجود، با روي کار آمدن کادر جديد سياسي در اين کشور، بسياري از سياست‌هاي داخلي و منطقه‌اي آن دستخوش تغيير  خواهد شد. بر اين اساس در حوزه داخلي، عربستان سعودي تلاش کرد تا خود را مطابق استانداردهاي بين‌المللي نشان دهد. يکي از اين حوزه‌ها، ايجاد تغييراتي در چند محور پتانسيل اقتصادي بالاي نفت و ذخاير غني کشور مي باشد؛ تلاش‌هاي براي نوسازي اقتصادي ، ارتباطات و روابط بين‌المللي قدرتمندتر، حضور بيشتر در  بحران‌هاي منطقه‌اي؛ و.. ميتوان به ضرر ايران تلقي گردد و عربستان را به اصلي‌ترين بازيگران محيط امنيتي پيراموني ايران تبديل نموده و بر امنيت ملّي جمهوري اسلامي ايران مؤثر دانست.

نظر کاربران
نام و نام خانوادگی
پست الکترونیک
 
تصویر امنیتی
Captcha ImageChange Image
متن خود را اینجا وارد کنید

آدرس:تهران خيابان جمهوري اسلامي خيابان رازي نرسيده به خيابان نوفل لوشاتو نبش کوچه ياسمن---تلفن:63497112---فکس:63497498 ---سامانه پيامک:30005209

© Copyright dmsonnat.ir. All Rights Reserved.