اهل سنت

پايگاه اطلاع رساني دبيرخانه شوراي برنامه ريزي مدارس علوم ديني اهل سنت

امروز سه شنبه، 6 فروردين 1398| 20 رجب 1440

صورت اعمال و مناسک حج از ديدگاه مذاهب اسلامي

-(0 Body) 
صورت اعمال و مناسک حج از ديدگاه مذاهب اسلامي
Visitor 95
Category: فقه و حقوق

صورت اعمال و مناسک حج از ديدگاه مذاهب اسلامي

چکيده

حج از جمله عباداتي است که اکثريت قريب به اتفاق اعمال و مناسک آن، از نظر مذاهب گوناگون اسلامي يکسان و تنها در برخي از فروع و جزئياتش اختلاف نظر وجود دارد. به منظور آشنايي زائران بيت الله الحرام، به ويژه روحانيان کاروان‌ها که در موسم حج،‌گاه با اعمال و رفتار متفاوت زائران ديگر رو به رو مي‌شوند، صورت اجمالي اعمال و مناسک حج از ابتدا تا انتها، و با اشاره به موارد اختلاف ميان مذاهب اسلامي، از کتاب ارزشمند «الفقه علي المذاهب الخمسه» اثر عالم بنام شيعي، محمد جواد مغنيه برگرفته شده که تقديم خوانندگان مجله ميقات مي‌شود. نقل، تحليل و بررسي دلايل و مستندات هر يک از آراي فقهي در موارد اختلاف، مجال و فرصت ديگري لازم دارد که اميد است در آينده توفيق انجامش فراهم گردد. بمنّه و کرمه.

موضوعات

 

زائر خانة خدا که دور از مکه زندگي مي‌کند، به هنگام عبور از ميقات يا محاذي آن، مُحرم شده و احرامش را با تلبيه آغاز مي‌کند. گر چه تلبيه از نظر اماميه، حنفيه و مالکيه واجب و از نظر حنابله مستحب است.

زمان تلبيه گفتن هم، هنگام آغاز احرام است. فرقي نمي‌کند که زائر بيت الله الحرام در صدد انجام عمرة مفرده باشد يا عمرة تمتع يا حج اِفراد؛ اما اهل حرم از خانة خود محرم مي‌شوند. از نظر اماميه زائران غير مکّي بايد حج تمتع بجا آورند، ولي اهالي مکه، بين انجام حج افراد و حج قِران مخيرند. از نظر مذاهب چهارگانة ديگر، ميان اهل مکه و غير مکه فرقي نيست؛ آنان مي‌توانند هر نوع از اقسام حج را بجا آورند. تنها ابوحنيفه است که انجام حج تمتع يا قِران را براي مردم مکه مکروه مي‌داند.

در مکـه

وقتي زائر وارد شهر مکه مي‌شود، مستحب است غسل کند و هنگامي که خانة خدا را مشاهده کرد، مستحب است تکبير و «لااله الا الله» بگويد. هم­ چنين مستحب است پس از ورود به مسجد الحرام، حجر الاسود را لمس کند و اگر توانست آن را ببوسد، در غير اين صورت، با دست خود بدان اشاره کند.

چنان که در صدد انجام حج اِفراد يا حج قِران بود، مستحب است طوافِ ورود به مسجدالحرام بجا آورد. تنها مالک اين طواف را واجب دانسته است. سپس دو رکعت نماز طواف بجا آورد و در صورت امکان حجر الاسود را لمس کرده و از مسجد الحرام خارج شود و به‌‌ همان حالِ احرام در مکه بماند و با فرا رسيدن روز هشتم ذي حجه (يوم الترويه) يا يک روز قبل از آن، راهيِ عرفات شود.

و چنان که در صدد انجام عمرة مفرده يا حج تمتع بود، طواف واجب بجا آورده و دو رکعت نماز طواف بخواند، سپس بين صفا و مروه سعي کرده، و در پايان حلق يا تقصير کند.

اماميه معتقدند: اگر عمرة مفرده بجا مي‌آورد، بين حلق و تقصير مخير است، اما اگر حج تمتع بجا مي‌آورد، تقصير بر او واجب است؛ چنان که مُعتمِر به عمرة مفرده، لازم است پس از حلق يا تقصير طواف نساء بجا آورد و تا انجام اين طواف زن بر او حرام است، ولي از نظر مذاهب چهارگانة ديگر، هر دو بين حلق و تقصير مخيرند؛ چنان که بر هيچ کدام، طواف نساء واجب نيست. البته مالک حلق يا تقصير را بر مُعتمِر واجب نمي‌داند.

در اين صورت از احرام خارج شده و همه چيز حتي زن بر او حلال مي‌شود. اماميه بر اين باورند که حاجي متمتّع با انجام تقصير از احرام خارج مي‌شود، حتي اگر از زمان احرام قرباني به همراه آورده باشد. ولي ديگران بر اين اعتقادند که حاجي متمتّعي که براي عمره از ميقات محرم شده، با انجام حلق يا تقصير از احرام خارج مي‌شود، به شرطي که قرباني همراه نياورده باشد؛ و اگر قرباني به همراه داشته باشد، به احرام خود باقي است. ولي مُعتمِر به عمرة مفرده مطلقاً با انجام حلق يا تقصير از احرام خارج مي‌شود؛ چه قرباني به همراه داشته باشد، چه نداشته باشد. گويا در اين مسأله اختلافي هم ميان آنان نيست.

در عرفات

براي بيتوته در عرفات، در زوال ظهر روز نهم، بار ديگر از مکه محرم شده و راهي سرزمين عرفات مي‌شود. بهتر است در روز هشتم (يوم الترويه) و زير ناودان طلا در مسجد الحرام محرم شود و با عبور از سرزمين منا وارد عرفات گردد.

زمان وقوف در عرفات از نظر حنفي‌ها، مالکي‌ها و شافعي‌ها «ظهر روز نهم تا طلوع فجر روز دهم» ذيحجه، از نظر حنبلي‌ها «طلوع فجر روز نهم تا طلوع فجر روز دهم»، و از نظر اماميه «زوال ظهر روز نهم تا غروب آفتاب‌‌ همان روز» براي شخص مختار و تا «طلوع فجر روز دهم» براي شخص مضطر است.

گفتني است که از نظر اماميه وقوف در مدت زمان ياد شده در عرفات واجب است، اما از نظر مذاهب ديگر وقوف براي يک لحظه در زمان تعيين شده، کافي است؛ چنان که نزد آنان بر «استحباب جمع بين نماز ظهر و عصر» اجماع قائم است، چنان که پيامبر خدا در روز عرفه چنين مي‌کرد. مستحب است که حاجي در عرفات دعا کند و بر خواسته‌هاي خويش اصرار ورزد.

در مزدلفـه

سپس عازم مزدلفه يا مشعر الحرام شده و نماز مغرب و عشاي شب عيد را که به اتفاق همة مذاهب، جمع خواندنش مستحب است، در آن سرزمين بجا مي‌آورد. بنا بر رأي حنفي‌ها، حنبلي‌ها و شافعي‌ها واجب است تا «طلوع فجر روز عيد» در آنجا بيتوته کند، ولي از نظر اماميه و مالکي‌ها «بيتوته در شب» مستحب بوده و تنها از «طلوع فجر تا طلوع آفتاب روز عيد» بيتوته واجب است. در ميان مذاهب اهل سنت تنها حنفي‌ها بيتوته در اين زمان را مثل اماميه واجب دانسته اند و بقية مذاهب آن را مستحب مي‌شمارند.

از جمله آداب استحبابي حضور در مشعر، جمع کردن 70 سنگريزه براي رمي در مناست.

در سرزمين منـا

پس از بيتوته در مشعر، مقارن با طلوع آفتاب، راهي سرزمين منا شده و در طول روز تا قبل از غروب آفتاب جمرة عقبه را رمي مي‌کند، فرقي هم نمي‌کند که حج تمتع بجا مي‌آورد يا حج افراد يا حج قران؛ مستحب است که به هنگام رمي تکبير و تسبيح بگويد.

سپس اگر متَمتِّع و غير مکّي باشد، به اتفاق همة مذاهب اسلامي قرباني بر او واجب است، ولي اگر حاجي مُفرِد باشد، بالاتفاق قرباني بر او واجب نيست، بلکه مستحب است.

بر حاجي قارِن بنا بر ديدگاه مذاهب چهارگانة اهل سنت قرباني واجب است، ولي بنا بر مذهب اماميه تنها در صورتي قرباني بر او واجب است که از هنگام احرام قرباني به همراه آورده باشد.

از نظر اماميه قرباني بر حاجي متَمتِّع اهل مکّه هم واجب است، و از نظر بقية مذاهب اسلامي مستحب مي­باشد.

سپس حلق يا تقصير مي‌کند، چه متَمتِّع باشد، چه مُفرد و چه قارن؛ و با اين عمل همة محرمات بر او حلال مي‌شود، به جز «زن» بنا بر رأي حنابله، شافعيه و حنفيه، و به جز «زن و عطر» بنا بر رأي اماميه و مالکيه.

بازگشت به مکّه

اقسام سه گانة حاجي (متمتّع، مُفرِد يا قارن) همگي در‌‌ همان روز به مکه بازگشته و طواف زيارت و دو رکعت نماز طواف بجا مي‌آورند. از نظر همة مذاهب اهل سنت، محرمات بر او حلال مي‌گردد، حتي «زن».

در مرحله بعد، به اتفاق همة مذاهب اسلامي، حاجي متمتّع بايد ميان صفا و مروه سعي کند، اما در مورد حاجي مُفرد و قارن اختلاف نظر هست. به نظر اماميه آن دو در هر صورت بايد سعي بجا آورند، ولي به نظر مذاهب اسلامي ديگر سعي در صورتي بر آن دو واجب است که بعد از اولين طواف به هنگام ورود به مکه سعي نکرده باشند، و گرنه واجب نيست.

از نظر اماميه لازم است حاجي متمتّع، مُفرِد يا قارن بعد از اين سعي، طواف ديگري بجا آورند که «طواف نساء» ناميده مي‌شود و تنها با انجام اين طواف است که «زن» بر آنان حلال مي‌گردد.

بازگشت به منـا

پس از آن، حاجي به منا برگشته و شب را در آنجا بيتوته مي‌کند و به اتفاق همة مذاهب اهل سنت، از «زوال ظهر تا غروب آفتاب روز يازدهم» فرصت دارد تا جمرات سه گانه را رمي کند. البته از نظر اماميه اين فرصت از «طلوع آفتاب تا زوال ظهر» است.

روز دوازدهم هم مثل روز يازدهم عمل مي‌کند. مي‌تواند قبل از غروب آفتاب از منا خارج شود ولي اگر تا غروب آفتاب در منا ماند، لازم است شب سيزدهم را هم در منا بماند و روز سيزدهم هم جمرات را رمي نمايد.

پس از بيتوته در منا و رمي جمرات، مي‌تواند قبل يا بعد از ظهر به مکه بازگردد. بنا بر ديدگاه اماميه و مالکيه غير مکّي‌ها طوافِ وداعِ مستحب و بنا بر ديدگاه مذاهب ديگر طواف وداعِ واجب بجا مي‌آورند و بدين ترتيب اعمال و مناسک حج به پايان مي‌رسد.

نظر کاربران
نام و نام خانوادگی
پست الکترونیک
 
تصویر امنیتی
Captcha ImageChange Image
متن خود را اینجا وارد کنید

آدرس:تهران خيابان جمهوري اسلامي خيابان رازي نرسيده به خيابان نوفل لوشاتو نبش کوچه ياسمن---تلفن:63497112---فکس:63497498 ---سامانه پيامک:30005209

© Copyright dmsonnat.ir. All Rights Reserved.