اهل سنت

پايگاه اطلاع رساني دبيرخانه شوراي برنامه ريزي مدارس علوم ديني اهل سنت

امروز پنجشنبه، 28 تير 1397| 7 ذي القعده 1439

 


آشنایی با مسجد جامع سنندج

تاریخ انتشار: 1394/7/7
کد خبر: 32118
Print
Rss Services


آشنایی با مسجد جامع سنندج
مسجد جامع سنندج که در قلب این شهر و در دوره قاجار ساخته شده است شکوه عینی معماری ایرانی و اسلامی بوده و از دیرباز تاکنون مرکزی برای یادگیری علم و عرفان است.

مسجد جامع سنندج؛ شكوه معماري اسلامي

 مسجد جامع سنندج كه در قلب این شهر و در دوره قاجار ساخته شده است شكوه عینی معماری ایرانی و اسلامی بوده و از دیرباز تاكنون مركزی برای یادگیری علم و عرفان است.

مسجد جامع سنندج شكوه عینی معماری اسلامی كشور در دوره قاجار توسط والی وقت این شهر بنا نهاده شده به دلیل ویژگی های خاص یكی از آثار تاریخی و دیدنی استان كردستان به شمار می رود و هر روز پذیرایی خیل عظیمی از مهمانان و گردشگران است.

شهرت و آوازه مسجد جامع سنندج یا دارالاحسان نه تنها به دلیل ویژگی های خاص معماری بلكه به واسطه پرورش چهره های درخشان در حوزه مسائل دینی و علما و روحانیون بوده است.

شهر سنندج در غرب ایران و مركز استان كردستان از اواخر دوره صفویه به مركزی سیاسی و فرهنگی تحت حمایت شاهان صفوی قرار گرفت و این امر موجب شد كه در این منطقه آثار معماری قابل توجهی از جمله كهندژ "قلعه سنه" بازار، مساجد و بناهای متعددی با ویژگی های معماری مناطق مركزی ایران به ویژه معماری سبك اصفهانی و با الهام از معماری بومی منطقه ایجاد شود.

یكی از بناهای شاخص كه در دوره قاجار با حمایت فتحعلی شاه قاجار و توسط امان الله خان اردلان والی وقت كردستان ساخته شد، مسجد – مدرسه دارالاحسان است كه امروز از آن به عنوان مسجد جامع سنندج یاد می شود.

این بنا با شكوهترین و زیباترین مسجد استان، به لحاظ سبك معماری و تزیینات وابسته به معماری است. مسجد- مدرسه دارالاحسان در بافت قدیم و در مجاورت و نزدیكی قلعه حكومتی قرار داشته و اكنون نیز یكی از خیابان های قدیمی شهر از مقابل آن عبور می كند و آن هم شاید به این دلیل بوده كه عمر بانی "امان الله خان" برای تكمیل آن به سررسیده باشد كه اشارات مختلف در متون تاریخی محلی موید این مطلب است.

از جمله ویژگی های بارز این ساختمان استفاده از عالی ترین مصالح ساختمانی در ساخت و تزیینات آن است، كه با كاشی كاری خشتی وسیعی توام با كتیبه و نوشته همراه است و در متن كتیبه ها هریك به مضمون خاصی اشاره شده است.

نكته مهمتر اینكه در دارالاحسان استفاده از آیات قرانی در سطح وسیعی از نماها، ستون ها و دیوارهای داخلی و خارجی به وفور دیده می شود و به نظر می رسد این امر مورد توجه و تأكید و خواسته مهم والی كردستان بوده است.

در بنای دارالاحسان شاعرانی همچون میرزا فتح الله كردستانی متخلص به "خرّم"، میرزا صادق اصفهانی متخلص به "ناطق"، مجدالممالك متخلص "فرهی" و "جوهری" اشعار نغزی توام با ماده تاریخ سروده اند كه در شعرشان تمجید از والی، شكوه و عظمت، وجه تسمیه و كاركرد بنا در دو نقش مدرسه و مسجد مورد توجه است.

مسجد طی سالهای 1226 تا 1232 هجری قمری ساخته شده است و این هم بر اساس تاریخهای موجود در كتیبه ها و اشعار فارسی است كه مربوط به زمان ساخت مناره، مدرسه مسجد، تزیینات، زمان نگارش كتیبه های آیات قرانی و اشعار بوده است.

مسجد- مدرسه دارالاحسان هنوز هم یكی از بناهای شاخص شهر و استان كردستان به شمار می رود و سازنده و بانی هم نظری جز این نداشته است كه بنایی با شكوه در قلب شهر سنندج "سنه دژ" بسازد.

این بنا در ضلع شمالی خیابان امام خمینی (ره) و در بافت قدیم شهر سنندج قرار دارد. این خیابان كه مسجد اكنون در كنار آن واقع شده، از سال1310 شمسی به بعد ایجاد شده است. هر چند كه مدخل ورودی مسجد دقیقا در كنار این خیابان قرار دارد، ولی به نظر می رسد كه موقعیت مسجد نسبت به گذشته متفاوت بوده است.

مسجد اكنون بر روی یك كرسی چینی "سكو" متصل به خیابان قرار دارد و دسترسی به آن از طریق چند پله از سمت خیابان امكان پذیر است، در حالی كه معمولا مساجد قدیمی شهرهای دیگر به دلایل ساخت و سازه های شهری جدید، عموما در سطح پایین تری از خیابان و كوچه های پیرامون واقع شده اند كه این امر نشانگر اهمیت توجه به مكان یابی ساخت مسجد در جایگاهی مناسب است و نشان می دهد كه فیزیك و توپوگرافی شهری سنندج این امر را میسر ساخته است كه مسجد در نقطه ای قرار گیرد كه با گذشت حداقل بیش از دو سده از زمان ساخت بالاتر از سطح خیابان اصلی مقابل آن قرار گیرد.

این بنا دارای یك حیاط، شبستان ستون دار و دو ایوان است كه یكی رو به شرق دارد و دیگری رو به سمت قبله، حجره ها، مدرسه ها، مدخل ورودی، راهروهای جانبی، فضای مرده شوی خانه و دو مناره این بنا بر روی ایوان رو به شرق "ضلع غربی حیاط مدرسه" ساخته شده است.

در پیرامون حیاط مدرسه حجره هایی با ایوانچه هایی در مقابل آن ها دیده می شود. در وسط این حیاط حوض آبی تعبیه شده كه آب از آن قنات معروف به مسجد دارالاحسان تأمین می شده است.

ایوان رو به شرق مسجد كه در ضلع غربی حیاط مدرسه قرار دارد، علاوه بر عملكرد یك ایوان با شكوه، مدخل ورودی به داخل شبستان مسجد است. به طور كلی، در نگاه نخست این بنای با شكوه به صورت یك بنای یك ایوانی از نظر سبك شناسی مساجد ایرانی محسوب می شود.

یكی از كامل ترین توصیف ها درباره معماری این مسجد- مدرسه كه در متون تاریخی محلی دوره قاجاریه آمده، مربوط به صاحب كتاب حدیقه ناصریه است او نوشته است: "امان الله خان... مسجدی را در نهایت شكوه و استحكام بنا كرد. اسم این مسجد دارالاحسان است و بسیار عالی و ممتاز و در و دیوار آن كاشی كاری است.

شبستانی دارد كه بیست و چهار عدد ستون سنگی در آن نصب شده، در كتیبه ی چهار دیوار این شبستان و كتیبه های اطراف ستون ها سه ثلث قرآن مجید را با كاشی به خطی كه شبیه به خط كوفی است، نوشته اند كه نهایت امتیاز را دارد و دو ایوان بزرگ كه یكی رو به قبله دیگری رو به طرف مشرق در این مسجد بنا شده كه خیلی بررونق مسجد افزوده" است.

در نمای بیرونی مسجد "ایوان های شرقی و جنوبی مسجد" آیات بسیاری به كار برده شده كه نشان از توجه سفارش دهنده، خطاط و كاشی كار است.

همان طور كه اشاره شد به كار گیری گسترده آیات قرآنی در این مسجد نشانگر توجه خاص بانی این بنا به این امر است. این مسئله در دیوارها، پایه ها و سر ستون های فضای داخل مسجد مضاعف شده است. دیوارها، پایه ها و سرستون های فضای داخل مسجد تا ارتفاعی معین با آیات قرآنی تزیین شده است.

این مسجد دارای بیست و چهار ستون سنگی با سر ستون های مزین به مقرنس كاری است . بدنه این ستون های سنگی به طور قابل توجهی با تزیینات طنابی شكل حجاری شده و در روی پایه آن ها طرح گل و بوته نقش بسته است و در بخش فوقانی آن ها از آیات و سوره های مختلف ولی متناسب استفاده شده است.

پس از كتیبه های روی سر ستون های شبستان با مضمون سوره ها و آیات قرآنی كه شرح آن ها به تفصیل بیان شد، كتیبه نواری كاشیكاری آبی رنگ است كه بر زمینه آن به خط ثلث سفید بسیاری از آیات سوره های مختلف قرآن كریم نوشته شده و در نوع خود شاید كم نظیر است. این كتیبه به صورت كمربندی دور تا دور دیوارهای شبستان را فرا گرفته است. این كتیبه به موازات كتیبه های سر ستون ها نوشته شده و تركیب خط و قرار دادن آیات بسیار در این كتیبه حاوی نكات ارزنده ای است.

از مهم ترین تزیینات بنا می توان به كاشی كاری های گسترده هفت رنگ (خشتی) اشاره كرد كه در نمای داخلی و خارجی بنا به ویژه در ایوان های جنوبی و شرقی، دیوارهای حیاط مدرسه و نمای حجره ها به صورت وسیع دیده می شود. این كاشی كاری ها با خط زیبای ثلث كه بر روی آن ها نوشته شده، جلوه خاصی یافته است.

در باور و اعتقادات اسلامی، وحدت قامت الله، نمادی از كثرت و نگهبانانی است كه مانع ورود شیاطین به مسجد است.

در كاشی كاری های هفت رنگ نمای ایوان های مسجد، طرح های گل و بوته و اسلیمی به صورت ترنج و نیم ترنج و كاشی های با طرح های هندسی به صورت ستاره های هشت پر ایرانی و یا گل های هندسی كار شده اند.

هر چند كه این بنای ارزشمند و تاریخی با تلاشهای بسیاری در وقت خود احداث شده است ولی متاسفانه به دلیل سهل انگاری مسئولان در طول سالهای دهه 70 هجری شمسی و با هدف توسعه فضای مسجد، ساخت و سازهای در اطراف این اثر ارزشمند تاریخی بنا نهاده شده و به صورت كامل معماری اصیل و قدیمی را تحت تاثیر قرار داده است.

-(2 Body) 
نظر کاربران
نام و نام خانوادگی
پست الکترونیک
 
تصویر امنیتی
Captcha ImageChange Image
متن خود را اینجا وارد کنید

آدرس:تهران خيابان جمهوري اسلامي خيابان رازي نرسيده به خيابان نوفل لوشاتو نبش کوچه ياسمن---تلفن:63497112---فکس:63497498 ---سامانه پيامک:30005209

© Copyright dmsonnat.ir. All Rights Reserved.